Tăng huyết áp là gì? Nguyên nhân xuất phát từ đâu?

26/12/2024

Tăng huyết áp (huyết áp cao) là một bệnh lý thường gặp và số người mắc phải bệnh lý này ngày càng gia tăng trong cộng đồng. Bệnh thường phát triển trong thầm lặng, có thể dẫn tới các biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát và điều trị từ sớm. Vậy nguyên nhân tăng huyết áp là do đâu và cách phòng ngừa, điều trị bệnh lý này là gì?

1.Tăng huyết áp là gì? 

Huyết áp là áp lực của máu lên thành mạch, được đo qua hai chỉ số: huyết áp tâm thu (tối đa) và huyết áp tâm trương (tối thiểu). Tăng huyết áp (huyết áp cao) xảy ra khi huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg. 

Bệnh thường tiến triển âm thầm, chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc xuất hiện triệu chứng. Nếu không kiểm soát, tăng huyết áp có thể gây biến chứng nghiêm trọng như suy thận, nhồi máu não, nhồi máu cơ tim, đột quỵ,…

Có 2 loại tăng huyết áp đó là:

• Tăng huyết áp tiên phát (hay còn gọi là tăng huyết áp vô căn): là thể phổ biến, hiện vẫn không xác định rõ ràng được nguyên nhân gây bệnh;
• Tăng huyết áp thứ phát: là tăng huyết áp xác định được nguyên nhân.

Khi một người bộc phát gặp phải một cơn tăng huyết áp, lúc này huyết áp của người bệnh sẽ tăng cao đột ngột qua ngưỡng 180/120mmHg. Có 2 loại cơn tăng huyết áp đó là: 

• Tăng huyết áp cấp cứu: là khi huyết áp tăng trên mức 180/120mmHg, có thể gây tổn thương cơ quan đích như suy thận cấp, tổn thương võng mạc, bệnh não do tăng huyết áp, lóc tách động mạch chủ, nhồi máu cơ tim,…;
• Tăng huyết áp khẩn cấp: trường hợp này thì chưa gây ảnh hưởng lớn tới cơ quan đích. Tuy nhiên dù là cơn tăng huyết áp nào thì bệnh nhân cũng cần phải được điều trị nhanh chóng và kịp thời.

2. Nguyên nhân tăng huyết áp là do đâu?

2.1. Tăng huyết áp vô căn 

Tăng huyết áp vô căn được xem là tình trạng chiếm tỷ lệ phổ biến nhất. Tăng huyết áp vô căn không có nguyên nhân rõ ràng nhưng thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ sau:

• Di truyền: Nếu trong gia đình có người mắc bệnh, nguy cơ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn.
• Béo phì, thừa cân: Trọng lượng cơ thể dư thừa gây áp lực lên tim và mạch máu.
• Chế độ ăn nhiều muối: Natri trong muối làm tăng giữ nước, gây tăng huyết áp.
• Ít vận động: Thiếu tập thể dục làm suy giảm sức khỏe tim mạch.
• Hút thuốc lá, rượu bia: Làm tổn thương thành mạch và tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
• Căng thẳng kéo dài: Ảnh hưởng đến hệ thần kinh giao cảm, làm tăng huyết áp.

2.2. Tăng huyết áp thứ phát

Đây là trường hợp bệnh nhân tăng huyết áp xác định được nguyên nhân trực tiếp gây nên tình trạng này. Bệnh có khả năng được chữa khỏi khi được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tăng huyết áp thứ phát thường xuất phát từ những nguyên nhân sau:

• Bệnh thận: Hội chứng thận hư, bệnh cầu thận, hẹp động mạch thận, suy thận mạn,…
• Rối loạn nội tiết: Suy giáp, cường giáp, bệnh Cushing,…
• Bệnh tuyến thượng thận: Tuyến thượng thận tăng hoạt động, gây rối loạn huyết áp.
• Hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc giảm đau, kháng viêm, corticoid, thuốc tránh thai,… có thể làm tăng huyết áp.
• Bệnh tim bẩm sinh: Hẹp eo động mạch chủ gây chênh lệch huyết áp giữa tay và chân, cần điều trị bằng đặt stent hoặc phẫu thuật.

3. Dấu hiệu nhận biết hiện tượng huyết áp tăng cao

Bệnh nhân tăng huyết áp có thể gặp các triệu chứng như chóng mặt, đau đầu, mặt nóng bừng, mỏi gáy,… Tuy nhiên, nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng và chỉ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe hoặc khi đã có biến chứng như: suy thận mạn, đột quỵ, nhồi máu cơ tim,…

Vì vậy các chuyên gia y tế khuyến cáo rằng những người trên 50 tuổi cần thực hiện kiểm tra và thăm khám huyết áp định kỳ, bởi vì tuổi càng cao chỉ số huyết áp có xu hướng càng tăng. 

Nếu xuất hiện triệu chứng như nhìn mờ, lừ đừ, co giật, khó thở, nôn ói, đau tức ngực dữ dội, hôn mê, bệnh nhân có thể đang gặp cơn tăng huyết áp cấp cứu và cần được xử trí khẩn cấp.

4. Cách biện pháp điều trị bệnh tăng huyết áp

Tăng huyết áp là bệnh lý cần điều trị suốt đời, bệnh nhân phải duy trì dùng thuốc đều đặn, không đợi huyết áp tăng cao mới uống. Mục tiêu điều trị là kiểm soát huyết áp dưới 140/90mmHg, với một số trường hợp đặc biệt có thể dưới 130/80mmHg. Việc dùng thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ.

Các nhóm thuốc điều trị chính gồm:

• Chẹn kênh calci (amlodipine, nifedipin, felodipin…) có thể gây phù chân, nhịp tim nhanh phản ứng, không dùng nifedipin nhỏ dưới lưỡi do nguy cơ tụt huyết áp.
• Ức chế men chuyển (lisinopril, captopril) và ức chế thụ thể AT1 (valsartan, losartan), trong đó thuốc ức chế men chuyển có thể gây ho khan, còn ức chế thụ thể ít gây ho nhưng chi phí cao hơn, hiệu quả tương đương.
• Chẹn beta giao cảm (metoprolol, bisoprolol…) cần khởi đầu với liều thấp, tăng dần.
• Thuốc lợi tiểu, chủ yếu là nhóm thiazide, có thể gây rối loạn điện giải và chuyển hóa.

5. Phòng ngừa bệnh tăng huyết áp

Để phòng ngừa bệnh tăng huyết áp, bạn nên chăm sóc sức khỏe tổng thể thật tốt, bắt đầu với những thói quen sinh hoạt lành mạnh mà bạn có thể thực hiện hằng ngày, có thể giúp ngăn ngừa tăng huyết áp và giảm nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe liên quan đến huyết áp cao trong tương lai:

• Chế độ ăn: giảm muối, nhiều rau xanh, ít mỡ động vật thay bằng dầu thực vật
• Tập thể dục thường xuyên: ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần
• Bỏ thuốc lá, thuốc lào
• Giảm cân, duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5-22,9 kg/m2
• Duy trì vòng bụng dưới 90cm ở nam và dưới 80cm ở nữ
• Hạn chế uống rượu bia
• Tránh lo âu, căng thẳng thần kinh, thư giãn nghỉ ngơi hợp lý

Huyết áp cao là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc thay đổi lối sống lành mạnh kết hợp với tuân thủ phác đồ điều trị giúp duy trì huyết áp ổn định và ngăn ngừa biến chứng. 

Nếu bạn cần tư vấn hoặc kiểm tra huyết áp, hãy liên hệ với Phòng khám tim mạch Hồng Tâm bằng cách gọi đến số Hotline 0909 23 99 06 để được hỗ trợ tốt nhất

Tags: huyết áp tăng huyết áp